معاونت امور بهداشتی

روز دوم: پنجم مهرماه 1405 - سالمندی فعال؛ شاد، توانمند و امیدوار

سالمندی مرحله ای از زندگی است که می توان آن را با نگاه علمی به فرصتی برای رشد، شکوفایی و معنا تبدیل کرد. سالمندی فعال، شاد، توانمند و امیدوار، نه یک تصادف، بلکه نتیجه انتخاب های آگاهانه، یادگیری مداوم و ارتباطات معنادار است.

سالمندی فعال فرایند بهینه سازی فرصت ها برای سلامت، مشارکت و امنیت به منظور افزایش کیفیت زندگی در سال های سالمندی می باشد.. این چارچوب سه ستون اصلی دارد:

• سلامت: شامل سلامت جسمی، روانی و اجتماعی.
• مشارکت: حضور فعال در امور اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی،
• امنیت دسترسی به محیط های فیزیکی و اجتماعی ایمن و حمایت های مالی.

سلامت جسمانی پیش نیاز مشارکت است و مشارکت فعال نیز به نوبه خود بر سلامت روان و امید به زندگی می افزاید.

شواهد پژوهشی نشان می دهند که با مداخلات مشخص می توان سطح امید، شادکامی و کیفیت زندگی را در سالمندان به طور معناداری افزایش داد:

راهکارهای عملی برای توانمندسازی و امید

آموزش خودمراقبتی و توانمند سازی:

 آموزش خودمراقبتی، به طور معناداری امید به زندگی، شادکامی و کیفیت زندگی سالمندان را افزایش می دهد. این یافته تأکید می کند که یادگیری مهارت های خودمراقبتی، کلید حفظ استقلال و انگیزه در دوران پیری است.شادکامی در سالمندی صرفاً به سلامت جسمی وابسته نیست، بلکه ریشه در ارتباط با خویش، دیگران و ارزش های فرهنگی و معنوی دارد.

 سالمندی فعال به معنای ورزش سنگین یا همیشه شاد بودن نیست. یعنی هر فرد، متناسب با شرایط جسمی و علایق خود، فرصت حرکت، ارتباط، یادگیری و تصمیم‌گیری داشته باشد. حتی تغییرهای کوچک، مانند برخاستن منظم از صندلی، چند دقیقه راه رفتن، تماس با یک دوست یا انجام کاری لذت‌بخش، می‌تواند حال جسم و روان را بهتر کند.

برای بیشتر سالمندان، ترکیبی از فعالیت هوازی، تمرین قدرتی و تمرین تعادل مفید است. شروع باید آرام و متناسب با بیماری‌ها و توان فرد باشد. درد شدید، سرگیجه، تنگی نفس غیرعادی یا درد قفسه سینه هنگام فعالیت علامت توقف و مراجعه برای ارزیابی است. اگر سابقه زمین‌خوردن، بیماری قلبی کنترل‌نشده یا محدودیت جدی حرکتی وجود دارد، برنامه تمرینی بهتر است با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست تنظیم شود.

شادابی فقط از سلامت جسم نمی‌آید. خواب منظم، ارتباط با دیگران، داشتن نقش در خانواده و فرصت انتخاب، احساس ارزشمندی را تقویت می‌کند. بی‌علاقگی طولانی، کناره‌گیری، اختلال خواب، احساس ناامیدی یا حرف زدن درباره بی‌ارزشی را نباید بخشی طبیعی از سالمندی دانست. این نشانه‌ها قابل بررسی و درمان‌اند و گفت‌وگوی محترمانه اولین قدم است.

 مشارکت اجتماعی سالمندان به عنوان یکی از عوامل کلیدی برای حفظ سلامت جسمی، روانی و اجتماعی است.

مشارکت اجتماعی سالمندان به معنای حضور فعال و موثر افراد سالمند در فعالیت ‌های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و داوطلبانه است که به حفظ حس ارزشمندی، استقلال و تعلق اجتماعی آن‌ها کمک می‌کند. این مشارکت می‌تواند از طریق عضویت در گروه‌های محلی، شرکت در کلاس‌ها و کارگاه‌های آموزشی، فعالیت‌های داوطلبانه و حضور در محافل اجتماعی صورت گیرد.

به جای انجام دادن همه کارها، فرصت دهیم سالمند تا حد ایمن کارهای شخصی و مورد علاقه‌اش را ادامه دهد. یک هدف کوچک و واقعی انتخاب کند مانند پیاده روی ، دیدار کوتاه، تمرین برخاستن از صندلی یا بازگشت به یک سرگرمی قدیمی. امید زمانی جان می‌گیرد که فرد هنوز بتواند انتخاب کند، پیشرفت خود را ببیند و در زندگی دیگران نقش داشته باشد.

سخن پایانی:

جامعه ای فعال و مولد است که همه گروه های سنی در آن سالم و فعال باشند، سالمندانی که از نظر کلیه ابعاد سلامت (سلامت جسمی، شناختی، روانی ، اجتماعی و معنوی) سالم بوده و فعال باقی بمانند. سالمندان سالم و فعال و پویا سرمایه اجتماعی بزرگی به شمار می آیند، می توانند، خانواده و بستگان خود را مورد حمایت قرار دهند، مولد باشند، دیرتر وابستگی به مراقبت را تجربه کنند، در جامعه مشارکت فعال اجتماعی داشته باشند و می توانند به لحاظ خرد و فرزانگی که حاصل یک عمر تجربه اندوخته شده است، در جامعه منشا اثر باشند.

با فراهم آوردن فرصت‌های مناسب، حمایت خانواده و جامعه و ایجاد محیطی پویا، می‌توان سالمندان را به حضور فعال و موثر در جامعه تشویق کرد. سرمایه‌گذاری در توسعه و ترویج مشارکت اجتماعی سالمندان نه تنها به بهبود وضعیت آن‌ها کمک می‌کند بلکه به سلامت و پویایی کل جامعه نیز می‌انجامد.

 

دکتر پریسا صدیق راد- مدیر گروه جوانی جمعیت، سلامت خانواده ومدارس